ÖZGÜRLÜK ANITI

 

Özgürlük Anıtı’nın Hikâyesi

 

Özgürlük Anıtı ya da resmî adıyla Dünya’yı Aydınlatan Özgürlük, ABD'nin New York şehrindeki Liberty (Özgürlük) adası üzerinde, inşa edildiği 1886 yılından bu yana Amerika'nın simgesi olan anıtsal Anıtı ve gözlem kulesidir. Dünyanın en tanınan anıtlarından biridir.

 

Bakırdan yapılan Özgürlük Anıtı, Fransa tarafından kuruluşunun 100. Yılı nedeniyle ABD'ye hediye edilmiştir. 1884-1886 yılları arasında inşa edilmiştir. ABD'nin New York şehrindeki Özgürlük Adası'nda yer alır. Anıt, 28 Ekim 1886'da resmi olarak açıldı ve Fransız halkının Amerika Birleşik Devletleri'ne verdiği bir hediye olarak inşa edildi.

 

1. Fikir: 1865 yılında Fransız siyasetçi ve yazar Édouard René de Laboulaye, Amerika'daki Amerikan İç Savaşı'nın sona erdiği dönemde, Amerika'nın bağımsızlık savaşını kazanmasını kutlamak ve özgürlüğü simgelemek amacıyla bir hediye fikri üretti. Bu hediyenin, Amerikalılar ve Fransızlar arasındaki uzun süreli dostluğu simgelemesi amaçlanıyordu.

 

2. Tasarım: Fransız heykeltıraş Frédéric Auguste Bartholdi, anıtın tasarımını üstlendi. Anıt, özgürlüğü temsil eden bir kadın figürünün büyük bir Anıtı olarak inşa edilecekti. Anıtın yüzü, özgürlüğün sembolü olarak kabul edilen bir kadın portresini temsil ederken, sağ elinde bir meşale ve sol elinde ise bir kitap tutuyordu.

 

3. İnşaat: Anıtın yapımı için Fransa'da bir çerçeve inşa edildi, ardından bu çerçeve Amerika'ya nakledildi. Heykel, Gustave Eiffel tarafından tasarlanan iç iskeletle donatıldı. Daha sonra Anıtın dış kısmı, bakırdan ince levhalarla kaplandı.

 

4. Nakliye: Anıtın tamamlanmasının ardından 1885 yılında yedi parça halinde Amerika'ya taşındı. Heykel, Fransız gemisi Isère ile taşındı ve New York Limanı'na 17 Haziran 1885'te ulaştı.

 

5. Montaj: Anıtın montajı ve inşası, Liberty Adası'nda tamamlandı. Meşale, 1886'da tamamlandı ve 28 Ekim 1886'da resmi olarak açıldı. Anıtın tam yüksekliği, temel dâhil olmak üzere yaklaşık 93 metre (305 fit) kadardır.

 

Özgürlük Anıtı, Amerika Birleşik Devletleri'nin sembolü haline gelmiş ve özgürlüğün ve demokrasinin simgesi olarak dünya çapında tanınmıştır. Özgürlük Anıtı, iç savaş sonrasında geliştirmek istediği dostluğun bir nişanesi olarak Fransa devleti ve halkı tarafından yaptırılmış ve Amerika Birleşik Devletleri’ne hediye edilmişti. Sadece burnunun uzunluğu 1,5 metreyi¸ toplam ağırlığı ise 225 tonu bulmakta. Anıtın maliyeti bizden çok daha zengin olan Fransızları bile zorlamış. Halktan para toplanmış, maliyetini denkleştirmek için yardım kampanyaları hatta lotarya düzenlenmiş. Anıtın yapımı tam 10 yıl sürmüş.

 

 5 Ağustos 1884 günü yapılan kaidesinin temel atma törenini New York Büyük Locası’nın Üstad-ı Azamı Willam A. Brodie yönetmiş.

 

 

Heykel fikir olarak ilk kez 1865’te bir akşam yemeğinde gündeme gelmiş, tamamlanıp yerine dikilmesi için ise tam 21 yıl geçmesi gerekmiş. Açılış töreni 1886’da yapılan Anıtın inşasına Paris’te 1875’te başlanmış. Fransızlar kaidesini Amerikalıların yapmasını istemiş ama o bile toplanabilen yardımlarla ancak 2 yılda tamamlanabilmiş. Yardım kampanyasına 1 cent yatıran çocukların isimleri Pulitzer’in “World” gazetesinde yayımlanmış.

 

Heykel, sağ elinde bir meşale, sol elinde ise bir kitabe tutar. Tabletin üstünde 4 Temmuz 1776 tarihi (Bağımsızlık Bildirgesi'nin tarihi) yazılıdır. Anıtın başındaki tacın 7 sivri ucu 7 kıtayı veya 7 denizi simgeler. Anıtın yüksekliği 46 metre, kaidesi ile beraber 93 metredir. Ziyaretçiler Anıtın içinden meşaleye kadar 168 basamaklı bir merdivenden çıkabilirler. Anıtın meşale tutan sağ elinin yüksekliği 13 metredir. Meşalenin etrafındaki dehlizde 15 kişi bir arada dolaşabilir. Anıtın başının genişliği 2 metre, yüksekliği ise tacı ile birlikte 5 metredir. Özgürlük Anıtı, ziyaretçilere açıktır.

 

Heykele Singer dikiş makinelerinin kurucusu Isaac Singer'in dul eşi Isabelle Eugenie Boyer modellik etmiştir. Özgürlük Anıtı 1884 yılında Fransa'da tamamlandıktan 1 yıl sonra 350 parçaya bölünüp 214 sandık içinde New York limanına ulaştırılmıştır. Parçalar, 4 ay içinde kaidenin üzerinde yeniden birleştirilmiş ve 28 Ekim 1886 tarihinde binlerce izleyicinin önünde açılışı gerçekleşmiştir.

 

Özgürlük Anıtı, 1984'ten beri UNESCO'nun Dünya Kültür Mirası Listesi'nde yer almaktadır.

 

Sultan Abdülaziz tarafından yaptırıldığı iddiası:

 

2004 yılında Gazeteci Murat Bardakçı Mısır’a dikilmek üzere sipariş edilen New York’taki Özgürlük Anıtı’nın masraflarının bir bölümünün Osmanlılar tarafından ödendiğini iddia etmiş.

 

Murat Bardakçı’ya göre; Mustafa Reşit Paşa, 23 Kasım 1854 yılında dördüncü kez sadrazamlığa getirildi. “Fransız Partisi” ne mensup Mısır Valisi Said Paşa, Mustafa Reşit Paşa’dan nefret ediyordu. Süveyş Kanalı Projesi’ni hayata geçirmeyeceğini biliyordu.  Bu nedenle bir hafta sonra projeyi imzaladı. İmzalanan sözleşmenin altında ilginç bir madde vardı; Kanalın Akdeniz’e açıldığı yere dev bir heykel yapılacaktı.

 

Heykel, firavunlar döneminin giysilerine bürünmüş bir kadın seklinde olacak ve elinde Asya'nın ışığının Mısır'dan geldiğini” sembolize eden bir meşale olacaktı!

Heykel, dönemin ünlü heykeltıraşı Frederic Auguste Bartholdi'ye sipariş edildi. Yüklüce avans verildi.  Bartholdi işe başladı. Heykel birkaç sene sonra tamamlandı.

Heykel, Marsilya’dan gemiyle yola çıkacaktı. Ancak Said Paşa ölünce yerine gelen İsmail Paşa, Müslüman bir coğrafyada heykel olmaz diyerek Anıtı istemedi.

Süveyş kanalı 1869’da dünyanın dört bir tarafından gelen davetlilerin katıldığı büyük ama 'heykelsiz' törenlerle açıldı. Heykeltıraş Bartholdi'nin eseri Paris'te bir depoya kondu ve tozlanmaya terk edildi.
O yıllarda dünyanın bir başka tarafında, Fransa ile Amerika Birleşik Devletleri arasında sıkı iş birliği başladı.  Paris'te kurulan Fransız-Amerikan dostluk grubunun lideri olan Edouard Rene Lefebvre de Laboulaye,  Amerikalıların Fransa’nın dostluğunu daima hatırlamaları için bir hediye vermek istedi. Hediye bir heykel olmalıydı. Heykel; bir elinde hukuku simgeleyen bir kitap tutacak, diğer elinde de “dünyayı aydınlatan özgürlüğün sembolü” olan bir meşale taşıyacaktı. Sipariş gene aynı heykeltıraşa, Frederic Auguste Bartholdi'ye verildi.  Bartholdi'nin Süveyş kanalı için yaptığı Anıtın elleri, kolları ve yüzünde değişiklik yaptı. Heykeltıraş Bartholdi, New York'a yanına Süveyş kanalının mühendisi ve Anıtın fikir babası olan Ferdinand de Lesseps'i de alarak gitti. Ve heykel 25 Ekim 1886’da New York’ta açıldı.

Yazar Mustafa Armağan Gazeteci Murat Bardakçı’nın bu iddiasının doğru olmadığını, heykeltıraş  Frédéric Auguste Bartholdi'nin Said Paşa’ya bir heykel projesi sunduğunu ancak projenin hiçbir zaman gerçekleştirilmediğini ortaya koymuştur.

 

Mustafa Armağan’a göre; “Bartholdi Said Paşa’ya bir heykel projesi sundu ama bizzat kendisi bile iki heykel arasındaki benzerliği inkâr etmiştir. (Klaus Kreiser’in “Muqarnas” dergisindeki makalesine bkz.1997.) İlk proje için biblo şeklinde bazı denemeler yapıldı ama hiçbir zaman hayata geçirilmedi. Zira ne Mısır’ın ne de Osmanlı’nın gücü böyle bir projeyi gerçekleştirmeye yetmezdi.”

 

Özgürlük Anıtı iki kapitalist ve zengin ülkenin bile zorlandığı bir süreç sonunda tamamlanabilmişti. Abdülaziz’in ise Eylül 1986 fiyatlarıyla maliyeti 75 milyon doları bulan Anıtı mevcut dış borçlarını bile ödeyecek imkânı yokken yaptırması imkân dâhilinde değildi. Heykele başlandığı yıl olan 1875’te Osmanlı bütçesi 5 milyon liradan fazla açık vermiş ve hazine 'Ramazan tahvilleri'yle iflasını ilan etmişti.  Ayrıca heykel 25 Ekim’de değil 28 Ekim 1986’da açılmıştır.

 

Sonuç olarak Özgürlük Anıtı Fransızlar tarafından Amerikalılara bağımsızlık savaşını kazandıkları için dostluk nişanesi olarak yapılmış! Osmanlılar tarafından yaptırıldığı ile ilgili tek bağlantı Fransız heykeltıraş Bartholdi’nin Said Paşa’ya da bir heykel projesi sunmuş olması. Ama Özgürlük Anıtı projesi değil tamamen başka bir proje!